Categorie archief: onderwijs

Colleges vragen om interactie, geen afspeelknop

Geef een reactie

Deze opinie verscheen op 6 oktober 2025 in De Morgen.

In De Morgen van 2 oktober stond te lezen dat het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI) de UGent flink op de vingers heeft getikt omdat er geen lesopnames ter beschikking werden gesteld van een student die herstellende was van een kankerbehandeling. “Discriminatie,” oordeelde de geschillenkamer van het VMRI. Het artikel laat ook de Vlaamse Vereniging van Studenten aan het woord, want die is blij is met de uitspraak, omdat ze lesopnames wilt afdwingen. Het artikel verwijst ten slotte naar een Parlementslid van cd&v dat een wetsvoorstel indiende om van lesopnames een basisrecht te maken voor bepaalde groepen studenten. Ik hoop dat ze daarin niet slagen, want in de praktijk zal het erop uitdraaien dat alle studenten over die lesopnames zullen beschikken. Want: waar ligt de grens tussen niet naar de les kunnen komen en niet naar de les willen komen?

Uiteraard heeft deze herstellende student gelijk, en zou ik voor een lesopname zorgen. Maar wat te denken van de student die me mailde dat hij een inkomticket voor een pretpark op een specifieke datum cadeau had gekregen, en verwachtte dat ik via mail de voornaamste punten die in het college aan bod kwamen even wilde oplijsten.

In het openingscollege van één van mijn cursussen vorige week zat welgeteld 1 (één) student. Studenten gunnen je als docent al niet meer de kans om de meerwaarde van hoorcolleges aan te tonen. Omdat de universiteit wilt dat je als docent via het online onderwijsplatform aangeeft welke leermiddelen je ter beschikking stelt van de studenten, maken de studenten een inschatting. Vorig academiejaar verzorgde ik een cursus voor 120 studenten en gaf ik aan bereid te zijn lesopnames te maken als minstens de helft van de studenten naar de colleges zou komen. In het derde college haalde ik dat percentage al niet meer.

Op het einde van de cursus deed ik een bevraging en daaruit bleek dat het merendeel van de groep die aanwezig was alle, of bijna alle bijeenkomsten had bijgewoond. Kortom: het andere deel van de studenten kwam gewoonweg nooit naar de colleges. Lesopnames maken zorgt bovendien nog voor een eigenaardig fenomeen: studenten die voor zich uit zitten te staren in de les, ook al zeg je: “Dit is héél belangrijk!”. Toen ik één van die lethargische studenten aansprak, antwoordde deze dat hij daar zat om te luisteren. Studeren deed hij aan de hand van de lesopnames.

Docenten hebben evenzeer nood aan een publiek om te kunnen schitteren.

Door het verplicht maken van lesopnames faciliteren de universiteiten zelf het massaal wegblijven van de studenten. De meerwaarde van colleges bijwonen – leren nota nemen, gedachten uitwisselen, sociaal contact met andere studenten – wordt daardoor uitgehold. Het ideale hoorcollege is er één waar er ook interactie is met de studenten. Door het maken van een lesopname is de collegezaal geen safe space meer, en spreken studenten zich niet uit over sommige heikele onderwerpen die in mijn colleges aan bod komen. Ikzelf spreek me al helemaal niet uit over die onderwerpen, want ik heb geen zin om online op een compilatie met fragmenten uit mijn colleges te stoten.

Indien de studenten hun zin krijgen, voorspel ik dat veel docenten er uiteindelijk de brui aan zullen geven en dat ook zij gebruik gaan maken van die lesopnames om studenten een zelfstudiepakket aan te bieden. “Hier zijn slides, een cursus en lesopnames, we zien elkaar bij het examen. Veel succes.”

Ik moet trouwens een pluim geven aan de studenten uit die ene cursus waarin slechts de helft van de studenten de colleges (zónder lesopnames) bijwoonde: op een enkeling na was iedereen geslaagd. Geen lesopnames maken is bevorderlijk voor de zelfredzaamheid van de studenten. Ze zetten een ruilhandel op in lesnota’s of werken met een beurtrol, allemaal prima voor mij. Eén van die geslaagde studenten was trouwens top-dj Amber Broos. Ik heb de kans niet gekregen, maar ik had haar graag gevraagd wat zij ervan zou vinden dat van haar optredens opnames zouden worden gemaakt en ze als gevolg daarvan niemand voor zich uit de bol zou zien gaan? Wat ik daarmee wilde duidelijk maken is dat wij, docenten, evenzeer nood hebben aan een publiek om te kunnen schitteren.

Beste Bart,

Geef een reactie

Samen met half Vlaanderen heb ik naar De Tafel van Gert gekeken waarin je je jarenlange stilzwijgen hebt doorbroken. Zoals ik na afloop in de pers zei, vind ik dat je je staande hebt gehouden en begrijp ik waarom je Gert Verhulst verkoos als interviewer. Je zei onder meer dat het je tijd heeft gekost om alles scherp te krijgen.

Een kenmerk van voortschrijdend inzicht is dat je altijd nog een stapje verder kan opschuiven. Op het einde van het gesprek gaf je aan de reacties en de pers te vrezen. Die voorspelling is deels uitgekomen – we geraken er als samenleving echt niet over uitgepraat – maar dat komt ook wel omdat je deze kans om uitgebreid je verhaal te doen niet ten volle hebt weten te benutten.

Sta me toe het voorbeeld te herhalen dat ik in mijn colleges aan de KU Leuven over crisiscommunicatie gebruik om de basisprincipes van imagoherstel toe te lichten. Het voorbeeld klinkt mogelijk wat badinerend, maar dat doe ik om het emotionele gewicht ervan weg te halen.

Beeld je in dat in je kinderjaren je ouders plots weg moeten, je even alleen thuis laten en zeggen dat je zeker niet aan de snoeppot mag komen. Als je ouders thuis komen, beschuldigen ze je ervan dat je toch een snoepje hebt genomen. Hoe reageer je dan? De theorie beschrijft maar liefst twaalf verschillende manieren om te reageren, telkens met een andere uitkomst. Ik ga ze niet alle twaalf opsommen, maar je wel twee keuzes voorleggen: ga je schuld bekennen of in de verdediging gaan? Die reactie is uiteraard afhankelijk van het gegeven of de beschuldiging klopt of niet. Als je geen snoepje hebt genomen, kan je vol in de tegenaanval gaan. Als je wel een snoepje hebt genomen, is de beste strategie om het boetekleed aan te trekken. Dan waait het incident het snelste over.

Maar wat doe je in het volgende scenario: de beschuldiging luidt dat je vijf snoepjes hebt gejat, terwijl je weet dat het er maar drie waren? Er zijn twee opties. De eerste ga je zeker herkennen: je vindt de beschuldiging onrechtvaardig, want je hebt er maar drie genomen. Je wilt erkenning voor wat je zelf vindt tot waar je in de fout bent gegaan. Maar er is dus ook een tweede optie: je bekent schuld, want of het er nu drie of vijf waren, je hebt je niet aan de afspraken gehouden. De theorie stelt dat je dan in het eerste scenario belandt: het incident waait snel over.

Waar ik moeilijk vat op kan krijgen, is op stemmen die stellen dat “de wraakgodinnen” vinden dat je nooit nog aan de bak mag komen. Ik hoop dat ze om te beginnen daarmee niet naar de slachtoffers verwijzen. Maar wie zijn dat dan wel? Ik denk niet dat ze aan een realiteit beantwoorden. En als ze bestaan, zou hun wraak dan zo ver reiken dat ze je ervan kunnen weerhouden creatief te zijn?

Mijn inschatting is dat je na de miljoenenzaak tegen de VRT, waarbij je all-in bent gegaan, je niet kan verwachten dat die deur snel weer open zal gaan. Maar ik zie vele andere mogelijkheden. Ik weet wat voor een straffe tv-maker je bent, want ik was er zelf bij aan het begin van je carrière, op de set van Meester, hij begint weer en Buiten de zone. Natuurlijk, om spitsvondig te zijn, moet je goed in je vel zitten. Eerst nog de blik verscherpen, en dan hoop ik van harte dat je dat lukt.

Groeten van je oude klasgenoot.

Naschrift: eind april 2025 trad Bart De Pauw weer voor het voetlicht in een theatershow. De Tijd wilde weten wat ik daarvan vond, en ook de VRT vroeg naar mijn reactie.

Verdraaid! Het boek is er…

Geef een reactie

Ik had er al heel lang naar uitgekeken, en toch nog was het een verrassing toen een koerier aanbelde met een aantal grote dozen. Mijn boek is er! 359 bladzijden telt het uiteindelijk. En ik had nog niet het gevoel uitverteld te zijn. Maar voorlopig moet dit volstaan. Het boek is via alle gekende kanalen (bol.com, Standaard Boekhandel …) leverbaar en bestelbaar.

Gaandeweg verneemt de lezer het antwoord op prangende vragen zoals:
  • Waarom valt er voor een journalist van Kuifje maar weinig te leren?
  • Waarom hebben de tabloids een frisse wind doen waaien door het Britse medialandschap?
  • Wat is voor een journalist in oorlogsgebied het ergste: de gruwel zien of de gruwel voelen?
  • Waarom had de auteur het beter op een lopen gezet tijdens een interview met Radio 1-presentatrice Annemie Peeters?
  • Waarom was Deep Throat, de anonieme bron van Bob Woodward tijdens de Watergate-affaire, achteraf zo boos op de beroemde journalist?
  • Waarom moeten journalisten bewuster worden van hun eigen frames?
  • Was de Duitse undercoverjournalist Günter Wallraff de enige die zich voor Ali heeft uitgegeven of waren er meerdere Ali’s?
  • Waarom bleef Burhan Ozbilici, de winnaar van de World Press Photo 2017, maar verder fotograferen terwijl er voor zijn neus een moord was gepleegd?
  • Waarom gelooft iemand als Arnon Grunberg niet in objectieve journalistiek?
  • Waarom valt er toch ook iets goeds te zeggen over paparazzi en de roddelbladen?​

 

verdraaid_hetnieuwsandersbekeken

Verdraaid! Het nieuws anders bekeken is vanaf begin maart 2018 overal te koop

Op het programma de komende tijd:

  • 8 maart 2018: Het boek in primeur: “Wat is … framing?”, avondlezing in Kortrijk georganiseerd door het Postuniversitair Centrum (zie hier voor meer info)
  • 13 maart 2018: Workshop “Framing, de 12 brillen van armoede” in ’s Hertogenbosch (NL) in het kader van het ASH congres Expeditie 073
  • 14 maart 2018: Studiedag “Armoede in de klas”, georganiseerd door de ABN-AMRO stichting in Amsterdam (NL)
  • 26 maart 2018: gastles “Framing” aan de UGent in de cursus ‘Maatschappelijke structuren’, opleiding psychologie.

 

 

Zonder frames, geen communicatie

Geef een reactie

Lisbeth Imbo, voormalig hoofdredacteur van De Morgen, typeerde het concept als “een sluipend gif”, N-VA politicus Bart De Wever vond een grap van de openbare omroep “framing om van te kotsen”, en zo zijn er heel wat voorbeelden te geven van hoe framing sinds enkele jaren ingang heeft gevonden in het publieke debat. Maar die invullig is niet bepaald fraai te noemen. VRT-journaliste Linda De Win stelde dat het de taak van journalisten is om de framing van politieke actoren bloot te leggen. Het zijn dus snode politici die zich van framing bedienen om het publiek een rad voor de ogen te draaien. Wat ze echter naliet erbij te vertellen, is dat ook journalisten volop gebruik maken van frames. Of beter: we maken allemaal volop gebruik van frames, want zonder frames zouden we elkaar simpelweg niet begrijpen. Geen communicatie zonder frames.

Framing is van oorsprong een academisch concept, en in de wetenschap verwijst het naar de gemeenschappelijke denkkaders van mensen om betekenis aan de werkelijkheid te geven. Ieder frame biedt een ander perspectief, of een andere bril waarmee er naar de werkelijkheid gekeken kan worden. En bij iedere kijk verandert ook de betekenis van die werkelijkheid. Bijvoorbeeld, vanuit het perspectief ‘afnemend nut’ vormen ouderen (hier: 65+) nog louter een kost omdat er geen baten meer zouden zijn. Investeren in ouderen zou dan niet duurzaam zijn. Het counterframe ‘zilveren goud’ doet precies het omgekeerde. Ouderen vertegenwoordigen een belangrijke economische meerwaarde, als (vaak) kapitaalkrachtige mensen met veel vrije tijd. Pas op latere leeftijd komen er mogelijk, maar niet noodzakelijk, de nodige medische en residentiële zorgen bij kijken, en die vertegenwoordigen natuurlijk ook een economische meerwaarde. En niet te vergeten, ouderen zorgen ook voor gratis opvang van de kleinkinderen, waardoor hun ouders zich meer kunnen focussen op hun job. Enzovoort.

Framing kan inderdaad zodanig worden ingezet dat het publiek voor de gek wordt gehouden. Maar minstens zo problematisch is dat er vaak geen aandacht is voor de eigen framing. Welke frames hanteert men zelf? Zelfs communicatieprofessionals laten het vaak na deze denkoefening te maken. Bewust zijn van de eigen frames en een gevoeligheid aankweken voor de frames van anderen zou de communicatie, en mogelijk ook de samenleving, vooruit kunnen helpen.

Dat framing ook ten goede kan worden ingezet, is onder meer te merken bij deze initiatieven:

  • Een lezing over framing op het Kortom-congres ‘Vitamine K’ op 21 november 2016 in het Vlaams Parlement in Brussel
  • Een lezing over de framing van kinderarmoede in het Welzijnshuis in Sint-Niklaas op 29 november 2016
  • Een lezing over framing als onderzoeksmethode tijdens een symposium over onderzoekstechnieken in journalism studies aan de Universiteit Leiden op 20 januari 2017
  • Twaalf kaartjes rond kinderarmoede van het tijdschrift Klasse die inzetbaar zijn in het onderwijs, inclusief een knappe interactieve tool en een Facebook-pagina
  • Februari 2017: een nieuw, uitgebreid rapport over de framing van psychische aandoeningen.
  • 11 mei 2017: in Brussel vindt een conferentie plaats met als thema Goed gek?! Anders spreken over geestelijke gezondheid. Meer informatie is te vinden op de site van de Koning Boudewijnstichting.
  • 25-29 mei 2017: in San Diego (V.S.) vindt de jaarlijkse conferentie van de International Communication Association plaats. Zoals steeds vinden er heel wat presentaties plaats over de meest recente ontwikkelingen rond het thema framing.

Armoede_AndersKijken

Illustratie van Laura Janssens bij het initiatief van Klasse om het bewustzijn rond kinderarmoede in het onderwijs te vergroten