Auteursarchief: Baldwin Van Gorp

Over Baldwin Van Gorp

Professor of journalism, University of Leuven, Belgium

Zelfde feiten, andere frames

Hoe hardnekkiger we bepaalde frames gebruiken, hoe meer blind we ervoor zijn. Er is daarom enige afstand nodig om ze scherp te krijgen. Die ‘afstand’ kan zich ook in de tijd afspelen. Zo kwamen er zestig jaar geleden, in november 1958, duizenden Hongeren naar België, op de vlucht voor de Sovjets.

Feitelijk zijn er een hoop parallellen te ontdekken tussen de vluchtelingen uit 1958 en die uit 2016. Maar intussen gebeurt de framing (d.w.z. de betekenisverlening) heel anders. In volle Koude Oorlog was de oorzaak van het vluchten schijnbaar eenduidiger aan te geven: de opstand in de Hongaarse hoofdstad Boedapest in november 1956 die door Rus­sische tanks werd neergeslagen. Anticommunistische gevoelens voerden de boventoon in de Vlaamse pers: “De weg naar de vrijheid. De Hongaarse partisanen bieden laatste vertwijfelde weerstand aan militair Sovjet diktatuur” (Het Laatste Nieuws, 6 november 1956) en “Hongaren vluchten voor de nieuwe rode terreur” (Gazet van Antwerpen, 6 november 1956).

In De Standaard van 18 november 1956 stond te lezen:

Een bouwarbeider uit Gyor wist ons te vertellen dat hij te voet gevlucht was en 24 uur lang door het woud gelopen had om Oostenrijk te bereiken. […] “Het duurt weer twintig jaar eer we er een beetje bovenop zijn na al dat bloedvergieten en die ellende. […] En ik wil eindelijk eens een behoorlijk bestaan hebben. […] In geen 10 jaar kan ik mijn vrouw een mantel kopen.” […] Elke Hongaar staat daar met zijn eigen verhaal over de opstand, zijn eigen misere, zijn eigen hoop en verlangens.

Gazet van Antwerpen schreef op 20 november 1956 het volgende:

“Zeg eens schoon ‘danke schön’” zei de jonge vrouw tot ’t kleintje alsof dit die vreemde woorden kon verstaan. Het kind kon natuurlijk niet danken. Niet danken in woorden. Het legde de man uit België zijn beide handjes om de hals en drukte zijn met chocolade besmeurd handje op de witte hemdkraag – een chocoladebruin teken van dankbaarheid.

Zestig jaar geleden werden vluchtelingen als ‘helden’ geframede. En een gastvrije ontvangst zorgde voor dankbare reacties. Tegenwoordig blijken alleen het slachtofferframe en het indringerframe geschikt, en niets ertussenin…

(de fragmenten zijn afkomstig uit Framing asiel: Indringers en vluchtelingen in de pers waarvan intussen ook de tweede druk uit 2012 jammer genoeg is uitgeput)

Zonder frames, geen communicatie

Lisbeth Imbo, voormalig hoofdredacteur van De Morgen, typeerde het concept als “een sluipend gif”, N-VA politicus Bart De Wever vond een grap van de openbare omroep “framing om van te kotsen”, en zo zijn er heel wat voorbeelden te geven van hoe framing sinds enkele jaren ingang heeft gevonden in het publieke debat. Maar die invullig is niet bepaald fraai te noemen. VRT-journaliste Linda De Win stelde dat het de taak van journalisten is om de framing van politieke actoren bloot te leggen. Het zijn dus snode politici die zich van framing bedienen om het publiek een rad voor de ogen te draaien. Wat ze echter naliet erbij te vertellen, is dat ook journalisten volop gebruik maken van frames. Of beter: we maken allemaal volop gebruik van frames, want zonder frames zouden we elkaar simpelweg niet begrijpen. Geen communicatie zonder frames.

Framing is van oorsprong een academisch concept, en in de wetenschap verwijst het naar de gemeenschappelijke denkkaders van mensen om betekenis aan de werkelijkheid te geven. Ieder frame biedt een ander perspectief, of een andere bril waarmee er naar de werkelijkheid gekeken kan worden. En bij iedere kijk verandert ook de betekenis van die werkelijkheid. Bijvoorbeeld, vanuit het perspectief ‘afnemend nut’ vormen ouderen (hier: 65+) nog louter een kost omdat er geen baten meer zouden zijn. Investeren in ouderen zou dan niet duurzaam zijn. Het counterframe ‘zilveren goud’ doet precies het omgekeerde. Ouderen vertegenwoordigen een belangrijke economische meerwaarde, als (vaak) kapitaalkrachtige mensen met veel vrije tijd. Pas op latere leeftijd komen er mogelijk, maar niet noodzakelijk, de nodige medische en residentiële zorgen bij kijken, en die vertegenwoordigen natuurlijk ook een economische meerwaarde. En niet te vergeten, ouderen zorgen ook voor gratis opvang van de kleinkinderen, waardoor hun ouders zich meer kunnen focussen op hun job. Enzovoort.

Framing kan inderdaad zodanig worden ingezet dat het publiek voor de gek wordt gehouden. Maar minstens zo problematisch is dat er vaak geen aandacht is voor de eigen framing. Welke frames hanteert men zelf? Zelfs communicatieprofessionals laten het vaak na deze denkoefening te maken. Bewust zijn van de eigen frames en een gevoeligheid aankweken voor de frames van anderen zou de communicatie, en mogelijk ook de samenleving, vooruit kunnen helpen.

Dat framing ook ten goede kan worden ingezet, is onder meer te merken bij deze initiatieven:

  • Een lezing over framing op het Kortom-congres ‘Vitamine K’ op 21 november 2016 in het Vlaams Parlement in Brussel
  • Een lezing over de framing van kinderarmoede in het Welzijnshuis in Sint-Niklaas op 29 november 2016
  • Een lezing over framing als onderzoeksmethode tijdens een symposium over onderzoekstechnieken in journalism studies aan de Universiteit Leiden op 20 januari 2017
  • Twaalf kaartjes rond kinderarmoede van het tijdschrift Klasse die inzetbaar zijn in het onderwijs, inclusief een knappe interactieve tool en een Facebook-pagina
  • Februari 2017: een nieuw, uitgebreid rapport over de framing van psychische aandoeningen.
  • 11 mei 2017: in Brussel vindt een conferentie plaats met als thema Goed gek?! Anders spreken over geestelijke gezondheid. Meer informatie is te vinden op de site van de Koning Boudewijnstichting.
  • 25-29 mei 2017: in San Diego (V.S.) vindt de jaarlijkse conferentie van de International Communication Association plaats. Zoals steeds vinden er heel wat presentaties plaats over de meest recente ontwikkelingen rond het thema framing.

Armoede_AndersKijken

Illustratie van Laura Janssens bij het initiatief van Klasse om het bewustzijn rond kinderarmoede in het onderwijs te vergroten

 

Het meisje dat kleiner groeit

signeren_deknipoog.jpg

Ik had me nochtans goed voorbereid en een hele reeks tekeningen verzameld, probeersels en prenten die het boek uiteindelijk gehaald hebben, om uit te leggen hoe “Kaluna” tot stand was gekomen. School De Knipoog uit Rijmenam had een plekje voor me gereserveerd op haar jaarlijkse boekenbeurs in het kader van de Week van de Jeugdliteratuur. Alle klassen kwamen langs en ik mocht mijn verhaal doen.

De kinderen waren niet echt geïnteresseerd om te horen hoe zo’n boek gemaakt wordt, maar wat ze wel wilden weten: “Is dat allemaal écht gebeurd, meneer?” Want, ja, Floris kennen ze, en ze wisten dat zijn zusje Kaluna heet. En de padden in de Bleukstraat konden ze ook situeren vlakbij de school nu men er voorbereidingen heeft getroffen voor de paddentrek. En jawel, een reiger hadden de kinderen al eens over het schoolplein weten vliegen… Het zou dus allemaal wel eens echtig echt gebeurd kunnen zijn!

Hét meest overtuigende argument was dat er een artikel over in de krant had gestaan. “Staat daar ergens in dat Kaluna maar 12,5 centimeter groot is?” vroeg een meisje terwijl ze het stuk begon te lezen. Ja, dat stond erin, zwart op wit. Jeetje. “Maar op de foto is Kaluna als baby toch al groter dan 12,5 centimeter?” merkte een andere slimmerd op. “Ja, maar Kaluna wordt niet groter als ze groeit, maar ze krimpt,” was het antwoord. “Ze groeit kleiner!” zei er iemand. Een jongen uit de zesde klas concludeerde: “Kaluna is dus een non-fictie boek?” Klopt! Bijna alle boeken op de boekenbeurs behoorden bij de fictie, maar op mijn tafeltje, ja, dat was  de afdeling non-fictie…

Tatatarata: Hier is “Kaluna” (x2)

Papa_leest_voorW

Papa leest voor (foto: Jasmijn Van Gorp)k

Op 17 september, 25 over 2 op de klok, kwam mijn dochtertje Kaluna ter wereld. Om Kaluna in ons gezinnetje welkom te heten, heb ik in de voorbije vakantie tegen de deadline (die er eigenlijk geen was; geboortes zijn doorgaans niet te plannen) een kinderboek klaargestoomd, inclusief eigen illustraties. Het verhaal had ik enkele jaren geleden al grotendeels op papier gezet, gelukkig maar, want een zomervakantie voor een prof is korter dan doorgaans gedacht.

Het boek (ISBN 9789082421309) is uitgegeven door Het Plan, Zele, in hardcover en telt 112 gebonden pagina’s. Het is een spannend verhaal geworden over een klein meisje (Kaluna dus) dat amper 12,5 cm groot is. Zo past ze perfect in de binnenzak van Floris (in het werkelijke leven Kaluna’s oudere broertje). Maar op een dag nemen dieven haar mee. Ze laten haar achter in de middenberm van de snelweg. Dan begint de lange weg terug naar huis. Het boek is geschikt om voor te lezen of om zelf te lezen door kinderen vanaf acht jaar. Volwassenen zullen zeker ook de nodige lol aan het verhaal beleven.

Weetje: de naam Kaluna is afgeleid van de Latijnse naam voor heide (Calluna), die – geheel toevallig – net nu volop in bloei staat. De unieke naam werd bedacht door mijn pa zaliger, Louis Van Gorp. Ik heb drie zussen, Viola, Marjolijn en Jasmijn, maar er was nog een vierde naam in de running, wist hij me ooit te vertellen. En die naam heb ik altijd onthouden.

Voor wie zin heeft om alvast beginnen te lezen, is hier het eerste hoofdstuk:

Fragment_Kaluna

Een recensie van het boek is verschenen op de blog Leven in Leuven.

Enkele verdere, losse reacties op het boek:

  • Van een boekliefhebber: “boek gelezen en goedgekeurd. Heel onderhoudend, spannend en tof. Soms zelfs een beetje akelig. Mooi sprookje.”
  • Van een boekenhandelaar: “Om mijn eerlijke mening (ongevraagd!) te geven : de omslag van het boek sprak me niet zo aan, maar ik begon het te lezen en heb mijn Erik Vlaeminck opzij gelegd (als dat geen compliment is!). Ik vind het een heel leuk verhaal, mooi in opbouw en met een fijne moraal ook.”
  • Van een moeder met een zoontje van 8 (= de doelgroep): “Hannes en ik hebben er samen al in gelezen en hij heeft met momenten hard gelachen. De eerste keer al in het begin met de ‘kans dat de bliksem inslaat is 1 op 3 miljard’ en dan bij 3 slaat hij al in… Dat vond Hannes supergrappig!”
  • Van een oma (nb: uitroeptekens staan ook in de originele e-mail): “Als je er aan begint , dan wil je direct het einde van het verhaal kennen, je kent dat wel hé zoals een spannend verhalenboek! Het is een mooi en goed verhaal, veel fantasie! Aangenaam om te lezen , en ook om (in stukjes) voor te lezen! Echt ik heb ervan genoten, goed geschreven , ttz aangenaam om te lezen! Het is eigenlijk een open einde , er mag dus een vervolg komen!”

Het boek is momenteel nog verkrijgbaar voor de introductieprijs van 12,95€ :

Kaluna op De Boekenbeurs

Kaluna op De Boekenbeurs in Antwerpen, november 2015

  • In de gespecialiseerde kinderboekenwinkels Pardoes in Mechelen, De Kleine Johannes in Leuven en I*BOEKS in Gent (Ledeberg).
  • In boekwinkel De Kleine Prins in Antwerpen (Borgerhout).
  • Via de webkinderboekenwinkel Boefjes en Prinsessen.
  • Via de Standaard Boekhandels, ook online.
  • Rechtstreeks bij de uitgever (Het Plan, Eekstraat 45 in Zele) of bij de auteur (gebruik daarvoor onderstaand contactformulier).
  • Er zijn ook afhaalpunten in Arendonk, Scherpenheuvel-Zichem, Mol, Waregem én Amsterdam.
  • Per post door overschrijving van 15,50€ (incl. verpakking- en verzendkosten, voor Nederland en België) op rekeningnummer BE78124140240086 van Het Plan, Eekstraat 45, 9240 Zele, België (BIC BKCPBEB1BKB), met de mededeling “boek Kaluna”. Wie het aangekochte exemplaar graag meteen met een opdracht en tekeningetje ontvangt, kan dit via het contactformulier onder deze pagina doorgeven aan de auteur.

NB: Nederlandse kopers moeten wat langer geduld hebben, omdat het boek in Nederland de bus opgaat (nb: verzending vanuit België zou meteen 12,60 euro kosten, vandaar).

Het boek

Het boek “Kaluna”

Welkom op mijn persoonlijke webpagina

Het woord, het beeld en het frame. Via deze website deel ik graag mijn passie voor het geschreven woord, voor fotografische beelden en het concept framing.

Als het even kan, presenteer ik alleen maar woorden, beelden en inzichten rond framing van eigen makelij. (Zo heb ik de foto van de leeuw die verwerkt zit in de banner zelf in Afrika geschoten; het brave dier heeft dat uiteraard overleefd.)

Onder de keuzes in het bovenstaande menu vindt de bezoeker voorlopig enkel nog maar een aantal ‘teasers’, in afwachting van meer…